Gmina Moszczenica

Zabytkowy Park w Moszczenicy (wpisany do rejestru zabytków pod numerem 691 decyzją nr KL.IV -680/500/67 i nr PSOZ-6530/7/96) o powierzchni 13 ha. Jest jednym z najwartościowszych założeń ogrodowych w powiecie piotrkowskim. Znaczna część parku ma teren płaski, łagodnie opadający w kierunku północnym, gdzie usytuowane są zbiorniki wodne. Wschodnia część parku przylegająca do stawów ma bardziej zróżnicowaną rzeźbę terenu. Teren ten przecina szeroki wąwóz o głębokości ok. 3 metrów przebiegający w kierunku północ – południe. Maksymalna deniwelacja parku wynosi 7,2 m. 
Park jest przedstawiany jako jeden z przykładów założenia stylu naturalistycznego. Autorem założenia parkowego był prawdopodobnie pracujący dla fabrykantów łódzkich Karol Sparman, który z czasem objął stanowisko kierownika Ogrodu Botanicznego w Warszawie. 
Wiek drzewostanu, styl założenia i możliwości finansowe właścicieli, wskazują, że pałac i park założony był w drugiej połowie XIX wieku, kiedy majątek Moszczenica należał do Karola Endera. Pierwotnie park był ogrodzony, a z jego uroków korzystali właściciele i zapraszani goście. W okresie powojennym ogrodzenie zostało rozebrane, a park udostępniono okolicznym mieszkańcom. Drzewostan na terenie parku jest bardzo zróżnicowany pod względem gatunku, wieku i zdrowotności. Najstarsze drzewa - kasztanowce, klony, dęby, brzozy, jesiony, buki, sosny, graby – szacowane są na około 140 lat. 
Obecna powierzchnia parku wraz z zabudową i zbiornikami wodnymi, bez największego stawu, wynosi około 10 ha, w tym wody 0,4 ha. Granice terenu stanowią: 

• od wschodu – droga, za którą znajduje się teren Gimnazjum Publiczne, Posterunek Policji, obiekty usługowe, 
• od południa graniczy z terenami usługowo-handlowymi (dawna zabudowa folwarczna i pola uprawne) 
• od zachodu do parku przylegają „ogródki działkowe” 
• od północy granicę wyznacza ul. Dworcowa. 

Teren parku nie jest obecnie ogrodzony. Prowadzi do niego szereg wejść usytuowanych w różnych punktach parku. Układ starych dróg został prawie całkowicie zatarty i zastąpiony całą masą przedeptanych skrótów komunikacyjnych. Dobrze czytelne pozostały jedynie aleje grabowe o nawierzchni ziemnej oraz droga pieszo-jezdna stanowiąca obecną, wschodnią granicę parku. Droga ta ma nawierzchnię brukowaną. W zachodniej części parku została przeprowadzona nowa droga o nawierzchni ziemnej umocnionej, z krawężnikiem. Stanowi ona połączenie skrótowe dworu z terenem miejscowości położonej w rejonie stacji kolejowej. Otaczający dwór park pochodzi z końca XIX wieku. Jest to typowy park krajobrazowy. Wiek najstarszego drzewostanu można określić w przybliżeniu 120 - 170 lat. 

Zespół parkowy posiada piękne nasadzenia alejowe (graby) usytuowane na obrzeżach terenu. Do ciekawszych gatunków drzew występujących na terenie parku należy zaliczyć piękne okazy sosny, iglicznię, modrzew japoński, klon srebrny i dąb szypułkowy. 
Stan zdrowotny drzewostan u jest stosunkowo dobry. Obok drzew starych, związanych z początkiem istnienia parku rosną drzewa dosadzone w okresie późniejszym. Są to głównie młode nasadzenia jesionów przy ciągach pieszych. Drzewa te zacierają obraz parku. 
Przed budową obecnego dworu t.j. przed rokiem 1877 na obszarze dzisiejszego parku istniało prawdopodobnie założenie zieleni wokół dawnego dworku. Nie zachował się jednak żaden ślad w parku świadczący o dawnym układzie. Brak też jest jakiejkolwiek dokumentacji świadczącej o poprzednim zagospodarowaniu. Obecny park krajobrazowy został założony w drugiej połowie XIX wieku przez ówczesnego właściciela, fabrykanta Karola Endera po wybudowaniu obecnego okazałego dworu. 
Dwór znajduje się na najwyżej położonej, południowej części parku. Frontowa elewacja budynku zwrócona jest na wschód. Przed frontem dworu znajdował się kolisty podjazd z gazonem w środku. Główny wjazd do dworu prowadził przez bramę i aleję grabową do podjazdu. Za zachodnią elewacją dworu znajdował się półkolisty plac zaakcentowany drzewami. 
Z budynku i tarasu trawiastego przy szczytowej północnej elewacji rozciąga się kilka osi widokowych. Drogi miały przebieg nieregularny, kolisty i łączyły dwór z różnymi częściami parku. Kompozycję zamykał od północy układ trzech stawów połączonych kanałami. Na obrzeżach parku zamknięcie kompozycji stanowiły aleje grabowe. 
Północno-wschodnia część terenu przedzielona drogą o kierunku północ-południe była użytkowana jako warzywnik i sad. Na tym terenie znajdował się domek ogrodnika. Na południe od warzywnika rozciągał się jeszcze pas parku z układem dróg powiązanych z dworem. Cały teren parku był ogrodzony murem pełnym z cegły. 
Układ zieleni składał się z grup drzew i krzewów położonych na dużych trawnikach oraz drzew soliterowych. Stan zachował się do czasów powojennych. Plan parku wykonany na podstawie inwentaryzacji z 1949 r. i publikowany w „Ogrodach Polskich” – Gerarda Ciołka przedstawia dosyć czytelnie układ dawnych dróg i zagospodarowanie części użytkowej parku. 
W późniejszym okresie ogrodzenie parku zostało rozebrane. Wpłynęło to na przedeptanie przez miejscową ludność dużej ilości skrótów komunikacyjnych, które zatarły dawny układ dróg oraz doprowadziło do stopniowej dewastacji terenu.
Pierwotny układ kompozycyjny założenia parkowego z II-ej poł. XIX wieku uległ znacznemu zatarciu. Granica parku przesunięta została na zachód w związku z przejęciem części wschodniej t.j. dawnego warzywnika, sadu i parku przez innych użytkowników (Szkoła Podstawowa, obecnie Gimnazjum, instytucje usługowe).
Do zachowanych elementów zespołu dworsko-ogrodowego leżą: 

• dwór murowany, 
• zarys kolistego podjazdu przed frontem budynku 
• zbiorniki wodne z półwyspem 
• droga wjazdowa 
• aleje grabowe na obrzeżach terenu 
• część sieci dróg parkowych 
• część ogrodzenia z muru pełnego 

Do przebudowanych, zmienionych elementów parku zalicza się:

• wyburzenie tarasu przed frontem budynku 
• dobudowanie budynków gospodarczych 
• wyburzenie ogrodzenia parku z muru i bram wjazdowych 
• zmiana układu dróg parkowych na skutek przedeptania 
• zmiany w drzewostanie 

Część starego drzewostanu została wycięta. Przy drogach zostały dosadzone młode drzewa w akcji zadrzewiania, co również zatarło charakter i wygląd parku. Został zasłonięty przez samosiew widok z dworu w kierunku na staw. Stary drzewostan, który zachował się i jest w dobrym stanie zdrowotnym. 
Park w Moszczenicy wraz z murowanym, okazałym dworem z XIX w. należy do ciekawych obiektów ogrodowych tego typu w środkowej Polsce. Dobra kompozycja wykorzystująca lokalne właściwości, terenu, piękne okazy drzew składają się na wartość tego parku.